“H2O is een gevaarlijke chemische stof“, “De uitspraken van Roemer kosten Nederland geld“, “De stof squaleen in vaccins zorgt o.a. voor het ontstaan van autoimmuunziekten“. Met de regelmaat van klok worden er allerlei beweringen de wereld in geslingerd zonder ook maar enige mate aan onderbouwing. Dat het beoordelen van informatie op internet geen sinecure is, is inmiddels al vaak bevestigd door wetenschappelijk onderzoek.
Met de verkiezingen in aantocht zijn het hoogtijdagen voor door politici verkondigde (on)gefundeerde meningen. Veel van deze beweringen worden klakkeloos geloofd en overgenomen. Ook door professionele journalisten. Hoe onderscheid je dan de ware van de onware uitspraken? Gewoon door zelf op onderzoek uit te gaan. Wie is de boodschapper? Heeft hij/zij de kennis om een dergelijk uitspraak te doen? Heeft hij/zij een belang bij een bepaalde uitspraak? Is de uitspraak gebaseerd op gegeven of is het een mening? Zomaar een paar vragen aan de hand waarvan je de betrouwbaarheid kunt (proberen te) controleren. Helaas is dat vaak ook een tijdrovende bezigheid.
Gelukkig zijn er een aantal initiatieven die dergelijke uitspraken onder een vergrootglas leggen:
- Next.checkt: De factcheck rubriek van NRC Next.
- FHJ Factcheck: De factcheckblog van de Fontys Hogeschool voor de Journalistiek waar regelmatig uitspraken in de media worden gecontroleerd.
- The Fact Club: Een initiatief van De Publieke Zaak om het publieke debat te voeden met feiten.
- Nieuwscheckers: Vergelijkbaar met FHJ Factcheck, maar dan door studenten van de opleiding Journalistiek en Nieuwe Media van de Universiteit Leiden.
Van deze vier bronnen komt NRC Next het meest met een waarheidscheck.
Naast dat dit prima bronnen zijn om je als burger verder te informeren, zijn het ook uitstekende bronnen om in het onderwijs met informatievaardigheden aan de slag te gaan. Leg leerlingen een bewering voor en vraag ze om het waarheidsgehalte te beoordelen en daarbij aan te geven hoe ze tot hun oordeel zijn gekomen. Vervolgens kun je dit als docent weer koppelen aan een algemene vraag hoe je informatie op betrouwbaarheid kunt beoordelen.
Hoewel dit allemaal prima bronnen zijn om achter de waarheid van uitspraken te komen, gaan ook de zogenaamde factcheckers wel eens in de fout zoals de Piratenpartij laat zien. Kortom: wees altijd op je hoede!