Ook vandaag plaatste Jelmer weer een oproep op twitter omdat hij geen toegang had tot een artikel. Met één zoekactie had ik het artikel gevonden. Hoe komt het dat dit artikel toch gewoon online staat en niet achter de betaalmuur van een wetenschappelijke database? De verklaring daarvoor is eenvoudig. Veel wetenschappers zetten een ‘preprint’ of conceptversie van hun artikelen op hun eigen website of die van de universiteit.

Om van deze kennis optimaal gebruik te maken, zijn de volgende twee tips van belang:

• Zoek met Google Scholar. Vaak geeft Google Scholar al een link naar het artikel.
• Als Google Scholar niet de link geeft naar een artikel, ga dan naar Google. Tik daar de exacte titel van het artikel in (het liefst tussen “aanhalingstekens”), gevolgd door “filetype:pdf” (zonder de aanhalingstekens).

Hoewel ik zelf wel toegang heb tot allerlei wetenschappelijk databases, gebruik ik zelf ook vaak deze strategie. Het namelijk gewoon sneller dan eerst inloggen in het online bibliotheeksysteem, dan de juiste database selecteren en daar in gaan zoeken.

Het blijft echter ook voor mij als een paal boven water staan dat vrije toegang tot wetenschappelijke artikelen noodzakelijk is. Zolang dat niet geregeld is, is dit in ieder geval een praktisch alternatief.

Voor wie nog andere tips heeft: plaats ze hieronder in de reacties.

Op basis van deze figuren kun je een voorzichtige conclusie trekken dat er een relatie tussen het aantal vuurwapen en het aantal doden door vuurwapens. Eén figuur springt er echter tussen uit: op basis van figuur 2 zou je de conclusie kunnen trekken dat er slechts een zwak verband is tussen het aantal moorden en het aantal vuurwapens.

Datamanipulatie

Dat je op basis van verschillende representaties van data verschillende beelden kunt kunt schetsen is bij wetenschappers algemeen bekend, maar niet altijd bij het grote publiek. Vergelijk onderstaande figuren over moorden maar eens met figuur 2. Ze zijn beide op basis van exact dezelfde data gemaakt.

In figuur 2 kun je duidelijk zien dat Mexico een apart geval is: relatief weinig vuurwapens maar wel heel veel doden. Niet verwonderlijk als je weet dat daar al jaren een keiharde oorlog tussen verschillende drugskartels woedt. Door de figuur een andere schaal mee te geven kun je het beeld dat je oproept beïnvloeden. In dit geval valt Mexico (en in de laatste figuur ook de Verenigde Staten) buiten de grenzen van de grafiek.

De aanleiding is het betoog van Marcel Kesselring dat scholen meer en beter aandacht moeten besteden aan mediawijsheid en informatievaardigheden. Een betoog waar ik in grote lijnen achter sta. Als reactie schreef Jeroen Clemens zijn visie op over hoe mediawijsheid in het onderwijs zou moeten worden opgepakt. Hij vindt dat mediawijsheid en Nederlands moeten trouwen. De kern van zijn betoog is dat aangezien zowel mediawijsheid als Nederlands (online) tekstbegrip als centraal thema hebben. Een goed en helder verhaal wat duidelijk laat zien dat aandacht voor online tekstbegrip noodzakelijk is en op dat punt is er zeker een sterke verwantschap met tekstbegrip binnen het vak Nederlands. Dat is echter nog geen reden om te pleiten voor het samengaan van deze twee aandachtsgebieden in het onderwijs. Integendeel zelfs. Mijns inziens zijn er drie redenen waarom dit niet het geval is.

Niet verengen tot online tekstbegrip
Mediawijsheid en informatievaardigheden gaan over meer dan alleen (online) tekstbegrip. Ook het om kunnen gaan met allerlei digitale tools is belangrijk, evenals het kunnen beoordelen van de diepere lagen achter een mediaboodschap.

Niet verengen tot Nederlands
Het vak Nederlands is niet het enige vak waarbinnen je met informatievaardigheden & mediawijsheid aan de slag kunt. Economie, maatschappijleer, biologie, M&O, geschiedenis en de vreemde talen zijn vakken waarbij je ook prima aandacht kunt besteden aan deze vaardigheden. Is dat lastig? Misschien in het begin. Het vereist waarschijnlijk het herontwerpen van je onderwijs. En nee, het hoeft ook niet ten koste te gaan van de vakinhoud. Een goed herontwerp voorkomt dat.

Verantwoordelijkheid van de hele school
Mediawijsheid integreren met Nederlands leidt daarnaast ook nog eens tot het afschuiven van verantwoordelijkheid. “Nee, daar hoeven wij niets aan te doen, dat doen ze al bij Nederlands.” Mediawijsheid is juist iets waarbij transfer naar andere aspecten van het leven van belang is. Door bij meerdere vakken hier aandacht aan te besteden laat je leerlingen zien dat het op verschillende vlakken van belang is en bevorder je juist die transfer.

Conclusie
Ik kan het alleen maar toejuichen als Jeroen mediawijsheid integreert in zijn vak, maar dat is niet alleen voorbehouden aan Nederlands. En die suggestie wekt hij wel door te pleiten voor een trouwerij. Ik zie mediawijsheid (& dus informatievaardigheden) meer als het meisje waar iedere jongen mee zou moeten willen daten. Een verborgen schoonheid. Dit meisje is ook polygaam: ze date met alle jongens tegelijk.

Het gebruik van ict-toepassingen spreekt leerlingen aan. Voor veel leerlingen is het gebruik van ict een vanzelfsprekendheid, zij kennen geen wereld zonder ict, en sluit dus goed aan bij hun belevingswereld. Dit werkt motiverend. Bij het werken met nieuwe media blijkt wel een goede begeleiding van de leraar noodzakelijk (Digital natives vs. Digital immigrants); bijvoorbeeld bij het inschatten van de betrouwbaarheid van online bronnen en het gebruiken van goede zoektermen.

Mijn eerste gedachte was ‘oh nee, daar gaan we weer’ en direct slingerde ik de volgende tweet de lucht in:

oeps, laatste versie ‘ICT-bkwaamheid van leraren’ van @kennisnet gaat nog uit van digital natives mythe #mediawijsheid bit.ly/U0mm4d

— Jaap Walhout (@jaap_w) oktober 1, 2012

Een paar uur later reageerde Frans Schouwenburg van Kennisnet:

@jaap_w @kennisnet Volgens mij ligt het genuanceerder als je de hele alinea leest!

— frans schouwenburg (@allfrans) oktober 1, 2012

Hmm, had ik misschien gewoon slecht gelezen? Na het herlezen van de bovenstaande passage kwam ik tot de conclusie dat deze tekst op in ieder geval twee manieren is uit te leggen. De crux zit ‘m in de zin “Bij het werken met nieuwe media blijkt wel een goede begeleiding van de leraar noodzakelijk”. Gecombineerd met de opmerkingen over leerlingen en de tekst tussen haakjes (Digital natives vs Digital immigrants) wekte bij mij de indruk dat Kennisnet uitgaat van een mythe die nooit wetenschappelijk is aangetoond.

Wat zou Kennisnet nu precies bedoelen met deze passage? Er zijn mijns inziens twee betekenissen aan deze alinea toe te kennen:

1. De leraar heeft begeleiding nodig bij het toepassen van ict-toepassingen in het onderwijs, want hij/zij is een ‘digital immigrant’. Ze hebben oa moeite met het inschatten van de betrouwbaarheid en het gebruik van online bronnen. (mijn 1ste interpretatie dus)
2. Om ict-toepassingen effectief in te zetten, moet de leraar de leerlingen wel goed begeleiden. Anders zullen leerlingen moeite hebben met het op waarde schatten en gebruiken van online bronnen. (ook een goed uitgangspunt)

Omdat deze passage in een stuk over bekwaamheidseisen van leraren staat, ging ikzelf automatisch uit van de eerste verklaring. Volgens Frans Schouwenburg een verkeerde conclusie.

Stel nu dat de tekst tussen haakje (over Digital … etc) er niet had gestaan? Met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid, was ik het dan helemaal eens met de tekst geweest. Wellicht is het goed om deze alinea opnieuw te formuleren zodat er geen twijfel meer kan bestaan over de betekenis.

Maar wat heeft Kennisnet nu precies bedoeld? Ik hoor het graag van ze in de reacties.

De dag zelf
Wat afgelopen winter begon als een wild idee, werd nu concreet. Tijd om m’n voornemen waar te maken. De start op zaterdagochtend 6 uur is indrukwekkend. Na een klein oponthoud door een lekke band van een andere deelnemer, worden we weggeschoten door Simone. Daarna beginnen we in het pikkedonker in een lange stoet aan de beklimming. Een lange sliert aan rode achterlichtjes voor en achter me met een prachtige sterrenhemel boven me. Bijna iedereen is stil, je hoort alleen het zachte geluid van draaiende fietsen. Alsof iedereen, in het besef van de beproeving die te wachten staat, zijn of haar adem zo veel mogelijk spaart.

Overal langs het parcours staan kleine groepen mensen je aan te moedigen. De sfeer is geweldig. Op de eerste en derde verzorgingspost word ik ook nog eens liefdevol verzorgd door m’n vriendin Pauline. Bij de finish op de top wordt iedere deelnemer enthousiast het laatste steile stuk aangemoedigd. Een enorm gevoel van saamhorigheid heerst alom. Menige traan wordt weggepinkt.

De beklimmingen
De eerste beklimming verliep best soepel: zonder te hoeven forceren stond ik in 1 uur en 50 minuten op de top. Daar heb ik een klein half uur pauze gehouden om wat te eten en te genieten van het uitzicht. Vervolgens ben ik afgedaald richting Malaucene om vanaf daar aan de tweede beklimming te beginnen. Iets waar ik aanvankelijk behoorlijk tegen opzag aangezien in deze klim een stuk zit van bijna 4 kilometer lang boven de 10%. Toch verliep uiteindelijk ook deze klim nog best goed: in 2 uur en 3 minuten stond ik weer op de top. Halverwege de afdaling naar Sault nog een half uur gepauzeerd bij Pauline op de derde verzorgingspost. Na verder te zijn afgedaald naar Sault, kon ik iets voor één uur ‘s middags (12:55 om precies te zijn) beginnen aan de laatste (en in theorie de makkelijkste) beklimming. Hoewel het voor m’n gevoel best aardig ging, merkte ik bij de verzorgingspost dat met name de kilometers en in zekere mate ook de warmte hun tol begonnen te eisen. Om die reden toch een wat langere pauze genomen bij de verzorgingspost om weer genoeg koolhydraten binnen te krijgen. De laatste 10 kilometer waren zwaar, maar de voldoening was groot toen ik kwart over drie op de top finishte.

Afsluiting
Als iedereen ‘s avonds weer beneden is, wordt op het plein van Bedoin het voorlopige eindbedrag van € 263.259 bekend gemaakt. Wow, wat een mooi resultaat! (Inmiddels is bekend gemaakt dat de stichting Stop Hersentumoren met dit bedrag samen met de opbrengst van de acties Ride for Hope en Step tegen Kanker vier onderzoeksprojecten van VUmc Amsterdam, ErasmusMC Rotterdam en UMC St. Radboud Nijmegen financiert.) Ook alle vrijwilligers (ca 40) worden in het zonnetje gezet. Zonder hun inzet had deze dag niet zo soepel kunnen verlopen. Aan het einde van de avond krijgt iedereen een oorkonde en een aandenken mee. De organisatoren hebben werkelijk aan alles gedacht.

Daarnaast kunnen we ook terugkijken op een aantal leuke dagen voorafgaand aan het evenement. Gedurende deze dagen verbleven we in Villes-sur-Auzon bij oud-collega Miriam Goes en haar man, die ons heel gastvrij hebben ontvangen. Het heeft ons werkelijk aan niets ontbroken.

De deelnemers
En dan de deelnemers, 175 in totaal. Wat een diversiteit! Van ervaren fietsers tot deelnemers die speciaal voor dit evenement begonnen zijn met fietsen. Van geen tot veel ervaring in de bergen. Van jong (13) tot oud (66). En zelfs een deelnemer die ook een hersentumor heeft wist de Mont Ventoux 3x te bedwingen.

Eigen verhaal
Tijdens het hele evenement merk je dat iedereen zijn/haar eigen verhaal heeft. Een partner, familielid of vriend(in) die aan de ziekte lijdt of eraan is overleden. Ik ontmoet die dag voor het eerst in 15 jaar Matthijs weer. Destijds was ik coach van zijn roeiploeg, nu gaan we samen de berg op om onderzoek mogelijk te kunnen maken dat helaas voor zijn broer te laat komt. Terug naar Simone. Toen zij te horen kreeg dat ze een hersentumor had, wist ze dat de kans op genezing nihil was. Vanuit haar beroep – huisarts – was ze goed in staat om dieper in haar eigen ziekte te duiken. Ze kwam erachter dat er bijna geen onderzoek naar hersentumoren plaatvond, voornamelijk vanwege geldgebrek. Aanleiding voor Bas voor den Dag (haar zwager) en Klaas Jan Oldenburger om dit evenement te organiseren.

En mijn eigen verhaal? Lang geleden werd ook bij mij kanker geconstateerd. Inmiddels ben ik lang en breed genezen verklaard. Iets waar ik tijdens de beklimmingen verschillende keren aan terug heb gedacht. Ik heb geluk gehad, maar dat geluk had ik niet gehad als er geen onderzoek was gedaan. Het is mooi om een bijdrage te kunnen leveren om hopelijk ook voor anderen dat geluk mogelijk te maken.

Dat is dan ook reden dat ik vanuit overtuiging een zwevende kiezer ben. Geloof dus geen poster, informeer jezelf. Hoe lastig dat soms ook is, het is het waard.

Met de verkiezingen in aantocht zijn het hoogtijdagen voor door politici verkondigde (on)gefundeerde meningen. Veel van deze beweringen worden klakkeloos geloofd en overgenomen. Ook door professionele journalisten. Hoe onderscheid je dan de ware van de onware uitspraken? Gewoon door zelf op onderzoek uit te gaan. Wie is de boodschapper? Heeft hij/zij de kennis om een dergelijk uitspraak te doen? Heeft hij/zij een belang bij een bepaalde uitspraak? Is de uitspraak gebaseerd op gegeven of is het een mening? Zomaar een paar vragen aan de hand waarvan je de betrouwbaarheid kunt (proberen te) controleren. Helaas is dat vaak ook een tijdrovende bezigheid.

Gelukkig zijn er een aantal initiatieven die dergelijke uitspraken onder een vergrootglas leggen:

• Next.checkt: De factcheck rubriek van NRC Next.
• FHJ Factcheck: De factcheckblog van de Fontys Hogeschool voor de Journalistiek waar regelmatig uitspraken in de media worden gecontroleerd.
• The Fact Club: Een initiatief van De Publieke Zaak om het publieke debat te voeden met feiten.
• Nieuwscheckers: Vergelijkbaar met FHJ Factcheck, maar dan door studenten van de opleiding Journalistiek en Nieuwe Media van de Universiteit Leiden.

Van deze vier bronnen komt NRC Next het meest met een waarheidscheck.

Naast dat dit prima bronnen zijn om je als burger verder te informeren, zijn het ook uitstekende bronnen om in het onderwijs met informatievaardigheden aan de slag te gaan. Leg leerlingen een bewering voor en vraag ze om het waarheidsgehalte te beoordelen en daarbij aan te geven hoe ze tot hun oordeel zijn gekomen. Vervolgens kun je dit als docent weer koppelen aan een algemene vraag hoe je informatie op betrouwbaarheid kunt beoordelen.

Hoewel dit allemaal prima bronnen zijn om achter de waarheid van uitspraken te komen, gaan ook de zogenaamde factcheckers wel eens in de fout zoals de Piratenpartij laat zien. Kortom: wees altijd op je hoede!

Vorige week introduceerde Google de ‘Knowledge Graph’. Hiermee probeert Google beter te begrijpen naar welke informatie mensen op zoek zijn. Naast de traditionele zoekresultaten wordt nu ook een veld getoond met daarin feitelijke informatie. Ze hebben hiervoor meer dan 3,5 miljard feiten verzameld over ongeveer 500 miljoen objecten. Hoe het werkt wordt in onderstaande video uitgelegd:

Met deze vernieuwing beoogt Google een drietal zaken te bereiken:

1. Het juiste antwoord vinden. Woorden hebben regelmatig meerdere betekenissen. Deze dubbelzinnigheid kan een zoekmachine danig in de war brengen. Bedoel je Taj Mahal het monument, of Taj Mahal de muzikant? Google claimt nu het verschil te begrijpen en daarmee relevantere resultaten te tonen en nuances in betekenis te onderscheiden.
2. Een goede samenvatting geven. Omdat Google beter in staat is om je vraag te begrijpen, kan het ook beter op basis van relevante inhouden een samenvatting geven over een onderwerp. Ben je bijvoorbeeld op zoek naar informatie over Marie Curie, dan krijg je informatie over haar geboorte- en sterfdata, haar opleiding en haar wetenschappelijke ontdekkingen. Daarnaast worden ook een aantal andere wetenschappers getoond die enige raakvlakken hebben met Marie Curie.
3. Zowel dieper als breeder informatie ontsluiten. Door een overzicht te geven van de informatie rondom een bepaald item kunnen mensen makkelijker nieuwe feiten ontdekken en nieuwe verbindingen leggen.

Voor Google is dit een logische stap omdat ze geloven dat de perfecte zoekmachine precies begrijpt wat je wil weten en op basis daarvan exact het antwoord te geven wat je nodig hebt. Aan de ene kant is dit weer een mooie stap voorwaarts in het effectief zoeken naar het juiste antwoord. Aan de andere kant zitten er ook haken en ogen aan deze ontwikkeling. Zolang het gaat om feitelijke informatie zie ik nog geen grote nadelen. Maar zodra dingen minder eenduidig zijn, wordt het een stuk lastiger om de juiste antwoorden te presenteren. Ik ben benieuwd hoe Google dit in de toekomst denkt te gaan oplossen.

Voor degene die deze functionaliteit nog niet ziet: heb geduld. Google rolt deze functie geleidelijk uit, te beginnen bij de Amerikaanse gebruikers.

Zonder het werk van deze twee auteurs over te willen doen, wil ik toch een aantal opmerkelijke zaken belichten. Ten eerste is in de gehele rapportage bijna geen verwijzing te vinden naar degelijk onderzoek over dit onderwerp. Het tweede voorbeeld staat op pagina 9 van het rapport. Daar wordt er een verband gelegd tussen het dwangmatige gedrag van jongeren en het functioneren van de prefrontale cortex van jongeren. Dan mag je toch wel een verwijzing naar een degelijke bron verwachten, er wordt echter verwezen naar een huiswerk instituut. Pardon?! Konden ze echt geen betere bron vinden? Helaas, het staat er echt. Als laatste wordt in paragraaf 4.1 gesproken over verschillende Amerikaanse onderzoeken, maar er staat slechts een verwijzing naar 1 onderzoek. Waar zijn de andere onderzoeken?

Na de artikelen van Linda Duits en Maarten Keulemans, komt er een uitgebreide reactie van Liesbeth Hop. Deze reactie roep gelijk een aantal vragen op:

1. Waarom is er niet zo’n uitgebreide beschrijving van de onderzoeksopzet in het het rapport opgenomen?
2. Als je als maatstaf bij de selectie van stellingen meeneemt of jongeren zich in de stellingen herkennen, ben je dan niet gewoon met een self-fullfilling prophecy bezig?
3. Hoe is bepaald wat een logische volgorde is van stellingen? Zijn er controle vragen opgenomen? Sowieso laten de stellingen een nogal sturende indruk achter.
4. Waarom is het kwalitatieve onderzoek niet beter beschreven in het rapport? Als de uitkomsten van het kwalitatieve onderzoek zo bepalend zijn voor het kwantitatieve onderzoek, dan verwacht je niet dat dit verborgen wordt.
5. Waarom is er gekozen voor groepsgesprekken en niet voor individuele diepte-interviews? Sociaal wenselijkheid en groepsdruk gaan dan een rol spelen. Door het kwalitatieve onderzoek bijvoorbeeld met de Delphi-methode te doen voorkom je deze effecten.

Waar rook is er vaak vuur. Tijd dus om eens naar de track record van de Nationale Academie voor Media en Maatschappij te kijken.

• Na alle commotie over dit rapport is de verwijzing naar de accreditatie van het CPION van de website verdwenen. Deze stond er dus blijkbaar onterecht. Dat is net zoiets als Diederik Stapel die beweert dat hij bij een aantal scholen een onderzoek heeft uitgevoerd.
• Een kritisch artikel in het NRC van 5 april 2012 over de opleiding tot mediacoach. Conclusie van het artikel: het niveau van de opleiding is discutabel.
• In 2011 kwamen ze met een onderzoek waaruit bleek dat mobieltje massaal misbruikt werden op school. Het preken voor eigen parochie droop van het nieuws af.
• Eind 2010 lanceren ze een Mediawijsheid Meter. Na dit instrument goed te hebben bekeken, kom ik nog tot een redelijk milde conclusie: een gemiste kans. Maar eigenlijk was het gewoon broddelwerk.

Het voorval van deze week lijkt dus niet op zich zelf te staan. Het beeld dat hieruit naar voren komt is niet echt hoopgevend over de kwaliteit van de Nationale Academie voor Media en Maatschappij.

Dat Google niet eerder is overgaan tot het koppelen van allerlei informatie is eigenlijk veel opmerkelijker. De informatie hadden ze tenslotte al. Google biedt al z’n diensten gratis aan en meestal is de kwaliteit van deze diensten hoog. Niet verwonderlijk dus dat veel mensen er gebruik van willen maken. Zoeken, Gmail, Docs & Reader zijn een paar goede diensten die ik zelf veel gebruik. Al deze diensten zijn echter slechts ogenschijnlijk gratis. Je betaalt weldegelijk, namelijk met informatie. Waar je naar zoekt en klikt, alles wordt geregistreerd. In ruil daarvoor krijg je dus zoekgemak en andere gratis diensten.

Wie nog niet doorheeft dat internet op deze wijze wordt gefinancierd is gewoon naïef. Hiermee wil ik niet het gedrag van Google goedpraten, maar wel de andere kant van de medaille laten zien. Zelf vind ik het jammer dat de keuzemogelijkheid is beperkt. Waarom is er geen betaalde variant van Google? Een Google-variant waarbij jezelf achter de filter- en personalisatieknoppen zit? Ik zie daar grote voordelen in: je kunt dan bijvoorbeeld zelf bepalen of er op regio gefilterd wordt of niet. Uiteraard met als voorwaarde dat mijn informatie door niemand anders wordt gebruikt of aan andere wordt doorverkocht.

Voor een beetje tegenwicht: 10 positieve punten over Google. Oftewel: beauty is in the eye of the beholder.